Argus Emissions Markets: systeem Europese emissiehandel nog zeer fragiel

Argus Emissions Markets: systeem Europese emissiehandel nog zeer fragiel

Het jaarlijkse congres Argus Emissions Markets in Amsterdam dat deze week gehouden werd vormde een terugblik op de COP21 in Parijs en maakte de balans op van het EU ETS, het Europese systeem voor emissiehandel.

Op Argus Emissions Markets verzamelen internationale stakeholders uit de energiesector, de industrie, traders en consultants zich, samen met instituties en delegates uit tal van landen. Dit congres over de carbon markets was de eerste sinds het klimaatakkoord van Parijs, van december afgelopen jaar. Veel aandacht ging uit naar het Europese ETS en de consequenties van ‘Parijs’.

Doorbraak voor wereldwijde emissiehandel

Belangrijkste resultaat van de klimaattop is dat afspraken zijn gemaakt voor een wereldwijde aanpak van klimaatverandering, vertaald in de 2 graden doelstelling en de 1,5 graden ambitie. Deze doelen zijn in lijn met de klimaatwetenschap en doelen van de IPCC. Dit wereldwijde commitment moet zich uiten in acties gericht op het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Het klimaatverdrag of UN Framework Convention on Climate Change (UN FCCC) bevat concrete afspraken die een wereldwijde handel in emissierechten mogelijk maken en tevens borgen in een aantal standaarden.

‘Artikel 6 van het verdrag’, legt Andrei Marcu van het CEPS Carbon Market Forum uit, ‘biedt één raamwerk voor emissie handelssystemen wereldwijd.’ Landen behouden hun zelfstandigheid, maar bij grensoverschrijdende handel moeten landen in het kader van de UNFCCC accounting afspraken maken.  ‘Een coöperatieve benadering op een vrijwillige basis is het uitgangspunt’, vertelt Marcu in zijn presentatie. Het framework biedt richtlijnen voor transparantie en administratieve eisen, bijvoorbeeld om dubbeltelling van emissierechten te voorkomen, een zwak punt van het oude systeem.

Akkoord met 187 landen

De UNFCCC afspraken hebben 187 landen met elkaar verbonden, de INDC’s: Intended Nationally Determined Contributions. Deze INDC’s hebben concrete acties en doelen bepaald. ‘Van deze landen gebruiken 90 een vorm van CO2-beprijzing en deze landen gaan samenwerken bij het afstemmen van hun handelssystemen’, zegt Jeff Swartz van de International Emissions Trading Association (IETA). Onderstaande kaart toonde hij in zijn presentatie, het actuele overzicht van de IETA INDC Tracker.

INDC Map IETA

Dankzij het ‘UNF-triple-C’ framework is een bijna onomkeerbaar proces ontstaan en zal het de totstandkoming van een internationaal goed functionerende markt voor emissierechten versnellen. ‘Door het verbinden van markten, de duidelijke regels voor registratie van transacties en het voorkomen van dubbeltellingen, kan de handel accelereren,’ zegt Swartz. Het Europese handelssysteem EU ETS staat voorlopig nog buiten de internationale handelssamenwerking, maar valt binnen hetzelfde framework. Hoewel een grote stap voorwaarts is gemaakt, is succes nog lang niet verzekerd, vooral voor EU ETS. Het systeem staat, zegt Andrei Marcu, maar is uiterst fragiel. ‘Het is als een kaartenhuis, als één ding ontbreekt werkt het niet.’

ETS overschot

Wat in ieder geval niet werkt in EU ETS is het enorme overschot aan emissierechten of EU Allowences (EUA’s). Op het congres is iedereen het daar over eens: het aanbod van (gratis) ‘carbon credits’ houdt de prijs op een laag niveau. De incentive die moet uitgaan van het systeem, om de industrie en de energiesector te bewegen emissies te beperken functioneert nu niet. De prijs is gedaald tot een historisch dieptepunt en beweegt zich rond de 5,- euro per ton.

Peter Zapfel, hoofd van de afdeling Implementation of EU ETS van de Europese Commissie: ‘Het overschot moet verminderd worden met een toename van te veilen rechten en het instellen van de Market Stability Reserve (MSR) moet zorgen voor een betere verhouding tussen aanbod en vraag’. Dit moet leiden tot een prijsontwikkeling die wel een weergave is van de markt. ‘Het deel van de rechten die geveild worden moet toenemen tot 57% in 2020. Maar de MSR gaat pas werken vanaf 2019, dus een stijging van de CO2-prijs ligt niet in de verwachting.

‘Het gebrek aan schaarste, het gebrek aan focus op het overschot en een gebrek aan politieke coördinatie speelt EU ETS parten,’zegt Sarah Deblock van de IETA. ‘De lage prijzen kan afzonderlijke landen bewegen eigen maatregelen te nemen, waarmee de markt niet is gediend.’ Zo werkt het Verenigd Koninkrijk aan een carbon-tax voor kolencentrales, met een bedrag van ruim 22 euro per ton. ‘De aandacht voor de eigen nationale markt staat de ontwikkeling van internationale emissiehandel in de weg’, zegt Deblock.

Bijkomend probleem is dat de niet goed functionerende markt investeringsbeslissingen bemoeilijkt. ‘Het gaat niet zozeer om de prijs’, zegt Zapfel. ‘Je moet de onbalans tussen aanbod en vraag wegnemen.’ Hij zegt dat investeerders niet kijken naar de prijs van vandaag, maar die van de toekomst. Hoe groter de bandbreedte van onzekerheid, des te lager de bereidheid te investeren.

Smokestacks

De markt moet het doen

Vorige maand kwam Sharon Dijksma met een pleidooi om een wereldwijde prijs vast te stellen voor CO2 (FD). Nederland zou als voorzitter van de EU daarvoor de handschoen moeten oppakken. Volgens Dijksma, schrijft FD, is carbon pricing de sleutel tot het waarmaken van het klimaatakkoord. Meer landen willen een vorm van carbon pricing of emissiehandel invoeren. Een brede toepassing leidt tot een level playing field. Dijksma wil dit naast versterking van EU ETS nu al oppakken.

De implementatie van het framework voor carbon markets moet een kans krijgen, hoe lastig dit ook zal zijn. Winst van Parijs – en groot onderscheid met Kyoto – is de bottom-up benadering, met vrijwillige bijdragen en degelijke afspraken over transparantie en toezicht. Nat Keohane van het Environmental Defend Fund zegt in zijn presentatie op het Argus congres: ‘We hebben nu het complete raamwerk klaar voor het creëren van emissiehandelssystemen op nationaal niveau en het gaandeweg internationaal verbinden van die systemen.’ Waar het nu op aan komt is het implementeren van de vers gemaakte afspraken.

Nederlandse Emissie Autoriteit

De NEA regelt de emissiehandel in Nederland, registreert de transacties, organiseert de veilingen en kent de (vrije) rechten toe. Op de website van de NEA staan een aantal infographics die de werking van carbon markets uitleggen (klik voor vergroting).

NEA EU ETS

Seminar CO2-emissiehandel

Deze jaarlijkse, actuele cursus, wordt voor de tiende keer georganiseerd door Adviesbureau Emissierechten.nl. Het beoogt de belangrijkste juridische en praktische aspecten aan de orde te stellen die de contouren van de emissiehandel bepalen. De emissiemarkt omvat een groot aantal rechtsgebieden: internationaal recht, Europees recht, privaatrecht, verbintenissenrecht en administratief recht. Aanwezigen krijgen onder leiding van Jos Cozijnsen de ervaringen met emissiehandel als markt te zien en krijgen praktische voorbeelden. Aanmelden kan hier.

Link: het UNFCCC voor Artikel II

Het congres: Argus Emissions Markets 2016

Beeld NEA EUETS: NEA / Schwandt Infographics
Beeld 5104339544_40bc4276a0_o: Matthew Hurst (cropped)