Technologie als versneller van de energietransitie

Technologie als versneller van de energietransitie

De technologische maakindustrie kan een sleutelrol vervullen in het versnellen van de energietransitie en tegelijk de economie versterken. FME, de ondernemersorganisatie voor de technologische industrie, formuleerde haar visie op de energietransitie.

De energietransitie en de overgang naar een duurzame economie biedt tal van kansen. Een CO2-neutrale energievoorziening is alleen bereikbaar met innovatieve technologie. Het zuiniger maken van gebouwen, vervoer en productieprocessen, en het ontwikkelen van duurzame energieproductie lukt alleen met technische oplossingen. Technologie is een katalysator voor economische groei, schrijft de FME in haar energievisie ‘Zuiniger, duurzamer en slimmer’. Hans van der Spek, programmadirecteur Cleantech bij FME zegt: ‘Wij willen bijdragen aan het bedenken van oplossingen voor de nieuwe maatschappelijke uitdagingen.’

De FME doet dat als belangenbehartiger voor de ruim 2200 aangesloten technologiebedrijven. ‘Wij spelen een actieve rol in het bij elkaar brengen van partijen om innovaties een plaats te geven. Dat kan gaan over energie, maar ook voeding, de bouw, de zorg, waarbij we een ketenaanpak stimuleren. Voor innovatie en het inbrengen van vernieuwingen heb je alle partijen nodig en samen kijken we hoe innovaties het beste ingepast kunnen worden.’

Gebouwde omgeving

Dubbele bijdrage

Voor de technologiesector is duurzaam ondernemen een opdracht en tegelijk een kans. Het terugdringen van de milieubelasting van de eigen bedrijvigheid met schone technieken, energiebesparing en gebruik van duurzame energieoplossingen is een eerste vereiste. Veel bedrijven in de sector vallen onder de MJA en MEE afspraken, de meerjarenafspraken energie-efficiëntie en de EED met de energie-audit. Maar met de eigen technologische producten en diensten draagt de sector direct bij aan duurzame oplossingen bij eindgebruikers. Warmtepompen, hergebruik van restwarmte, en energieopslag zijn voorbeelden daarvan.

Speerpunten

De FME stimuleert duurzame ontwikkeling op zes thema’s (zie kader onder) met het thema energie als belangrijk speerpunt. Hiervoor denkt men langs twee lijnen. ‘We kijken naar de mogelijkheden voor flexibilisering van het energiesysteem,’ zegt Van der Spek. ‘Denk aan demand side management en energieopslag.’ Zo werd bij DOW Benelux gekeken naar het opwaarderen van laagwaardige stoom in het Power2Products project. Daarnaast worden de mogelijkheden onderzocht voor de opslag van hoge temperatuur warmte in een buffer om later in het proces opnieuw te gebruiken. ‘We kijken hoe je door elektrificatie de efficiency van industriële processen kunt vergroten.’ De ‘hybride’ stoomketel, die zowel met gas als elektriciteit kan werken, is een voorbeeld daarvan. Ook is de FME betrokken in een project om de kosten voor warmtepomptechnologie te reduceren. ‘Wij kijken of we technieken uit andere delen van de maakindustrie kunnen inbrengen om de productiekosten te verlagen.’

De FME spant zich in om technologie en innovatie zodanig in te zetten dat industriële processen zo energie-efficiënt mogelijk worden. ‘Verbeteren van de efficiency is een mogelijkheid, maar we kijken ook naar echte doorbraakinnovaties.’ Bijvoorbeeld door chemische producten op een totaal nieuwe manier te maken, met een lagere energie-intensiteit.

Financiering

Het doorvoeren van innovaties kost geld. De dan geldende afweging is veelal de terugverdientijd van een investering ofwel de rendementseis van die investering. In de industrie blijven veel initiatieven met een langere terugverdientijd liggen. ‘Als we investeringen relateren aan energiebesparing, dan hebben we het over de exploitatie en wordt een investering niet meer gezien als capital expenditure (capex). Dan is de investering makkelijker te verantwoorden.’ Financiering is een aandachtspunt. ‘De technologie is er vaak wel, maar als een klant het niet koopt, schiet het niet erg op.’ FME werkt samen met Energie Nederland in expertmeetings.

Maar naast financiering is een launching customer voor innovaties van groot belang. ‘Wij proberen te zorgen voor de juiste condities om te kúnnen innoveren. Innovatie begint bij bedrijven, maar die moeten vervolgens wel gefaciliteerd worden om een wereldspeler te worden.’ Innovaties behoeven een testfase om geperfectioneerd te worden en met een launching customer ontstaat bewijslast, als ‘proven concept’. In die fase hebben bedrijven een zetje in de rug nodig en daarbij helpt de DEI subsidie, voor de Demonstratie Energie Innovatie. Zo biedt de Topsector Energie meerdere stimuleringsregelingen. Hiernaast bestaat de aloude WBSO. Deze loonkostensubsidie voor speur- en ontwikkelingswerk (R&D) is van origine een vondst van de FME.

Crossover

‘Het meest interessant zijn de kansen die ontstaan door een crossover tussen sectoren,’ zegt Van der Spek. ‘Warmtenetten bijvoorbeeld, een koppeling tussen de industrie en de gebouwde omgeving. Of de waterstofeconomie, waarbij duurzame energie van windparken gekoppeld wordt aan de productie van waterstof, dat dan weer als grondstof dient voor de chemische industrie. Wij zien vooral kansen.’

De technologiesector kan met de energietransitie de economie en de exportpositie van Nederland versterken. Als de schatting van McKinsey uitkomt, namelijk dat tot 2040 zo’n 200 miljard euro besteed zal worden aan de transitie, dan zal deze impuls met 2% extra economische groei en tienduizenden banen vooral door de technologiesector benut kunnen worden.

FME Energie Visie Paper

De FME spreekt zich met haar visie over de energietransitie uit op een zestal thema’s. Deze visie-paper is te vinden op de website van de FME.

Gebouwde omgeving
Smart bouwen en inzetten op een hybride energievoorziening
De gebouwde omgeving kan in 2035 – of al eerder – CO2-neutraal zijn. Dat vraagt aan de ene kant om grootschalige investeringen in energiezuinigheid en lokale opwekking van duurzame energie. Daarnaast is het belangrijk om een hybride flexibele energievoorziening in te richten.

Industrie
Halvering van het energieverbruik, meer circulariteit en een flexibele energievoorziening
In 2030 staat Nederland in de Europese top 3 van meest duurzame industrielanden. Dit dankzij 50% hogere energie-efficiëntie, recycling en circulariteit van grondstoffen en restwarmte, en door de energievraag te flexibiliseren en te verduurzamen.

Transport en mobiliteit
Schone aandrijving, nieuwe energiedragers en smart mobility
Verduurzaming van transport en mobiliteit beweegt zich over twee parallelle sporen: technologie die afzonderlijke vervoersmiddelen aanzienlijk zuiniger en duurzamer maakt, én digitale oplossingen voor smart mobility die zorgen voor efficiëntere verkeersstromen.

Energie-infrastructuur en -opslag
Een hybride energiesysteem en slimme, grensoverschrijdende energienetten
Een belangrijke voorwaarde voor de energietransitie is dat grote fluctuaties in vraag en aanbod efficiënt opgevangen kunnen worden. Dat vraagt om een hybride energiesysteem, maar ook om het verbinden van Europese energienetten en opslagcapaciteit.

Duurzame energieproductie
CO2-neutraal in 2050, kostenbesparing en investeren in nieuwe technologie
Nederlandse expertise kan duurzame energieproductie aanzienlijk goedkoper maken. Verdere kostenbesparing brengt een CO2-neutrale energievoorziening dichterbij, terwijl Nederland als proeftuin fungeert voor nieuwe vormen van duurzame energieopwekking.

Fossiele energieproductie
Tijdig omschakelen naar renewables en nieuwe markten
Op weg naar een CO2-neutrale energievoorziening zal fossiele energieproductie nog geruime tijd nodig zijn. De opgave voor de komende decennia is om olie- en gaswinning te verduurzamen en over te schakelen naar de productie van niet-fossiele brandstoffen.

Dit interview is ook te vinden in EnergieGids nr. 5.

Beeld © 2015 Mark Prins Fotografie: FME / FME
Beeld Modern real estate: FME / FME
Beeld Rigs offshore Oil refinery: FME / FME