Dossier: CO2

update: najaar 2014 – Het was de meest goedkope en efficiënte manier om de uitstoot van schadelijke stoffen als CO2 terug te dringen, vonden de experts van het plan dat tijdens de milieutop in Kyoto naar voren werd geschoven.

Geen emissiebelasting (ecotaks) met hoge transactiekosten, maar handel in emissierechten zou uiteindelijk de industrie moeten aanzetten om de uitstoot terug te dringen.

Hoe zijn de huidige regels tot stand gekomen? Hoe ziet de toekomst van CO2-emissie(rechten) eruit?

ETS

In 2005 richtte de Europese Unie het handelsplatform ETS op. Door schaarste te creëren zou de prijs van bijvoorbeeld CO2-rechten omhoog gaan. Zo wordt het op den duur vanzelf lonend om de uitstoot te beperken, zo was het idee.

De praktijk is weerbarstiger, zo werd snel duidelijk. Zo zakte de prijs van een ton aan CO2-rechten door een overallocatie van 200 miljoen ton emissierechten in 2007 zelfs naar 0. Het laatste jaar lijkt er sprake van een licht herstel, maar voor de ruim 6 euro die nu voor een ton moet worden betaald liggen de CO2-producenten nog steeds niet wakker.

De stroeve start van het handelsplatform is deels te verklaren door de zeer soepele eisen die in de eerste fase (2005-2007) werden gehanteerd. Zo werden de emissierechten gratis toebedeeld aan bedrijven op basis van hun toenmalige uitstoot (grandfathering). Daarbij is een overschot aan emissierechten ontstaan doordat landen te veel rechten (certificaten) aan bedrijven hebben uitgedeeld.

Ook de economische crisis die zich in 2008 aankondigde had een duidelijk negatief effect op de prijsvorming. Door de dalende vraag naar energie daalde ook de uitstoot en verdwijnt de noodzaak om extra rechten te kopen. Ook nam, sinds 2010, de prijs van kolen en gas af. In combinatie met de lage CO2-prijs waren dit dus aantrekkelijke brandstoffen om energie mee op te wekken.

Veilen van CO2-rechten

Tijdens de tweede fase (2008-2012) nam de Europese Commissie een reeks van maatregelen die de prijs zouden moeten opdrijven. Zo is het aantal CO2-rechten met 6,5% teruggebracht ten opzichte van het jaar 2005. Ook is een aantal landen (waaronder Nederland) in deze periode gestart met veilen van CO2-rechten. Zo moet gaandeweg een einde komen aan de gratis verstrekking van emissierechten. Verder heeft de Europese Commissie ook de boete verhoogd voor bedrijven die meer uitstoten dan zij aan rechten bezitten.

Daarnaast groeit langzaamaan ook het aantal landen en sectoren dat deelneemt aan het handelssysteem. Zo onderwerpt vanaf begin 2012 ook de luchtvaartsector zich aan het systeem.

In de derde handelsfase (2013-2020)  waarin we nu zitten is toegewerkt naar meer harmonisering tussen de verschillende Europese landen. Waar emissieplafonds voorheen op nationaal niveau werden vastgesteld, gebeurt dat nu op Europees niveau.

Daarnaast worden elk jaar steeds meer rechten geveild (in 2013 meer dan 40%). Zo wil de Europese Commissie de gratis verstrekking van emissierechten steeds verder beperken.

2014 – 2020

Begin 2014 deed de Europese Commissie een nieuwe poging om de prijs van emissierechten op te stuwen. Zo wordt het aantal rechten in de periode 2014-2016 met 900 miljoen verminderd. In de periode 2019-2020 komen deze rechten weer op de markt. Deze ‘backloading’-maatregel heeft in ieder geval op korte termijn een positieve invloed gehad op de prijs. Over het effect op lange termijn zijn de meningen echter verdeeld.

Een goed functionerend Europees systeem voor emissiehandel is een van de pijlers van het Energieakkoord dat in 2013 is gesloten. In het akkoord staat dat moet worden toegewerkt naar een reductie van 80 tot 95% aan broeikasgassen in 2050. Het doel heiligt echter niet de middelen, zo blijkt uit de voorwaarden die worden gesteld. Zo moet de positie van internationaal concurrerende bedrijven niet in gevaar komen door deelname aan ETS, zo concluderen de SER-leden. Het kan niet zo zijn dat grote CO2-uitstotende bedrijven zich in landen gaan vestigen met minder strenge energie-eisen (carbon leakage).

De borging van de positie van deze bedrijven moet plaatsvinden door allocatie van 100% gratis rechten op basis van bepaalde voorwaarden. Bovendien moeten de indirecte kosten van ETS (via de elektriciteitsprijs) gecompenseerd worden.